رسیدگی مالیاتی مرحله‌ای است که سازمان امور مالیاتی، اطلاعات ابرازی در اظهارنامه را با دفاتر قانونی و اسناد پشتیبان تطبیق می‌دهد. نتیجه این مرحله به دو عامل بستگی دارد: کیفیت مدارکی که ارائه می‌کنید و کنترل‌هایی که پیش از ارسال اظهارنامه انجام داده‌اید.
بخش اول این مقاله، فهرست مدارک موردنیاز رسیدگی مالیات عملکرد و ارزش افزوده است. بخش دوم، چک‌لیست عملیاتی کنترل‌هایی است که باید پیش از ثبت و ارسال اظهارنامه عملکرد انجام شوند.
فهرست مدارک بسته به نوع فعالیت شرکت، گروه مؤدی و تشخیص ممیز مالیاتی ممکن است متفاوت باشد.
آنچه در این مطلب می‌خوانید
بخش اول: مدارک موردنیاز رسیدگی مالیات عملکرد و ارزش افزوده
صورت‌های مالی و دفاتر
- یک نسخه گزارش حسابرسی مالی با اتمام صورت‌های مالی و یادداشت‌های همراه آن، به‌همراه رسید تسلیم به واحد مالیاتی
- تراز آزمایشی حساب‌ها در سطح کل و معین، پیش از بستن حساب‌ها
- رونوشت اولین و آخرین سند حسابداری سال مالی
- درج شماره و تاریخ اسناد حسابداری مربوط به ثبت اطلاعیه‌های خرید، فروش، قرارداد، واردات و صادرات در حاشیه اطلاعیه
آیا شرکت شما مشمول حسابرسی اجباری است؟
ارائه گزارش حسابرسی مالی در رسیدگی، تنها برای شرکت‌های مشمول ماده ۲۷۲ الزامی است. حد نصاب، مهلت ارائه گزارش و جریمه عدم ارائه حسابرسی را در مقاله حسابرسی اجباری مالیاتی چیست؟بررسی کنید.
حقوق و دستمزد
- خلاصه لیست ۱۲ ماهه حقوق تسلیمی به اداره امور مالیاتی، به‌همراه خلاصه لیست‌های ماهیانه و قبوض پرداخت مالیات حقوق
خرید، فروش و سامانه مؤدیان
- رسید و فهرست خرید و فروش فصلی ثبت‌شده در سامانه اطلاعات مؤدیان (موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیات‌های مستقیم) و تکمیل فرم پیوست
- فاکتورهای فروش کالا و خدمات، به‌همراه تصاویر اولین و آخرین فاکتور فروش
موجودی کالا و بهای تمام‌شده
- صورت گردش مقداری و ریالی موجودی مواد و کالا
- صورت محاسبات بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته و محاسبات بهای تمام‌شده کار انجام‌شده، به تفکیک هر یک از پروانه‌های پیمانکاری و تولیدی
دارایی ثابت و استهلاک
- جدول استهلاک دارایی‌های ثابت، شامل صورت ریز دارایی‌ها، تاریخ خرید، بهای تمام‌شده، نرخ استهلاک و استهلاک انباشته
- اسناد حسابداری به‌همراه مستندات (قرارداد، قولنامه و …) مربوط به فروش دارایی ثابت
بانک، صندوق و طرف حساب‌ها
- صورتحسابهای مالی، به‌همراه صورت سایر حساب‌ها و تراز فصلی حساب بانک‌ها
- پرینت حساب (گردش دفتر روزنامه) حساب‌های صندوق، تنخواه و جاری شرکا
- پرینت حساب (گردش دفتر روزنامه) حساب تسهیلات سنواتی
- تراز تفصیلی بدهکاران و بستانکاران
- کپی قرارداد اجاره، به‌همراه قبوض پرداخت مالیات، اجاره و گردش دفتر روزنامه حساب هزینه اجاره
واردات، صادرات و تسهیلات
- فهرست و صورت ریز واردات، به‌همراه تصاویر پروانه‌های سبز گمرکی، اینویس‌های وارداتی و مستندات مربوط به خرید ارز
- بهای تمام‌شده واردات به تفکیک هر سفارش، به‌همراه گردش دفتر روزنامه همان سفارش
- فهرست و صورت ریز صادرات، به‌همراه تصاویر پروانه‌های صادراتی و مستندات ارائه ارز صادراتی به سیستم بانکی
- کاربرگ تسهیلات مالی دریافتی از بانک‌ها و مؤسسات اعتباری، به‌همراه مستندات مربوطه
سرمایه و امور مالیاتی
- مدارک و مستندات مربوط به افزایش سرمایه (صورت‌جلسه مجمع عمومی، آگهی ثبت شرکت‌ها، آگهی روزنامه رسمی و قبض پرداخت مالیات‌های مربوط)
- مدارک و مستندات خواسته‌شده طبق قسمت پیوست، جهت رسیدگی به مالیات و عوارض ارزش افزوده
- قبوض مربوط به پرداخت و تسویه بدهی مالیاتی (عملکرد، حقوق و …)
بخش دوم: چک‌لیست کنترل قبل از ارسال اظهارنامه عملکرد
بیشترین سهم از اختلافات مالیاتی، ناشی از مواردی است که پیش از ارسال اظهارنامه قابل شناسایی و اصلاح بوده‌اند. کنترل‌های زیر در سه سطح انجام می‌شوند.
الف) کنترل اطلاعات سامانه ثبت‌نام و کد اقتصادی
۱. تکمیل گام چهارم ثبت‌نام
تا پایان مهلت ارسال اظهارنامه، امکان ورود و تکمیل اطلاعات بخش ثبت‌نام وجود دارد. موارد خطادار با رنگ قرمز نمایش داده می‌شوند؛ آن‌ها را برطرف و تأیید نهایی را ثبت کنید.
۲. صحت و کامل بودن اینتاکد
ابتدا اینتاکد صحیح و کامل فعالیت را انتخاب کنید. در صورت وجود چند اینتاکد معتبر برای یک فعالیت، گزینه‌ای را انتخاب کنید که ضریب مالیاتی کمتری دارد.
۳. عمده‌فروشی یا خرده‌فروشی در اشخاص حقیقی
انتخاب «عمده‌فروشی» ممکن است مالیات عملکرد کمتری ایجاد کند، اما این نوع فعالیت می‌تواند مشمول مالیات بر ارزش افزوده شود. تصمیم را با در نظر گرفتن هر دو مالیات بگیرید.
۴. کنترل شماره حساب‌های بانکی
شماره حساب‌ها از سامانه ثبت‌نام فراخوانی می‌شود. حساب‌های ثبت‌نشده، به‌ویژه حساب‌هایی با گردش بالا، باید پیش از ارسال اظهارنامه در بخش ثبت‌نام اضافه شوند.
۵. نوع مالکیت محل فعالیت
مشخص کنید محل فعالیت اجاره‌ای است یا ملکی. در اشخاص حقوقی، اطلاعات مالک ملک را هم در بخش ثبت‌نام و هم در بخش هزینه اجاره کامل ثبت کنید تا اثبات هزینه اجاره در زمان رسیدگی با مشکل مواجه نشود.
۶. کنترل سال مالی
سال مالی شرکت را با اطلاعات ثبت‌شده تطبیق دهید. بیشتر شرکت‌ها سال مالی منتهی به پایان اسفند دارند، اما اگر سال مالی شرکت متفاوت از سال شمسی باشد، باید این موضوع در اظهارنامه به‌درستی لحاظ شود.
۷. بررسی مشارکتی بودن پرونده اشخاص حقیقی
برای استفاده از مزایای پرونده مشارکتی، پرونده طرف مقابل نیز باید به همان شکل ایجاد و ثبت شود. نوع پرونده را هنگام ایجاد پرونده جدید به‌درستی انتخاب کنید.
ب) کنترل تطبیق سامانه‌های مالیاتی با سیستم حسابداری
۱. کنترل سند ابتدای دوره
مانده‌های ابتدای دوره در سیستم حسابداری را با مانده‌های پایان دوره سال قبل و با اطلاعات ثبت‌شده در سامانه مقایسه کنید.
۲. تطبیق سامانه مؤدیان با سیستم حسابداری
از گزارش‌های سامانه مؤدیان خروجی اکسل بگیرید و با گردش حساب فروش و خرید در سیستم حسابداری مقایسه کنید. این کار در زمان رسیدگی، دسترسی به مستندات را سریع می‌کند.
۳. تطبیق صورت معاملات فصلی (ماده ۱۶۹)
جمع خرید و فروش ابرازی در فهرست معاملات فصلی را با دفاتر و با صورتحسابهای الکترونیکی کنترل کنید.
۴. کنترل فاکتورهای نسیه در ارزش افزوده
بررسی کنید فاکتورهای خرید و فروش نسیه با اطلاعات اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده مطابقت داشته باشند؛ تفاوت در شناسایی تعهدی یا نقدی، یکی از دلایل رایج مغایرت است.
رسیدگی ارزش افزوده، فصلی و مستقل از عملکرد
مالیات بر ارزش افزوده به تفکیک هر دوره رسیدگی می‌شود و شرایط پذیرش اعتبار مالیاتی خرید، قواعد خاص خود را دارد. پیش از ارسال اظهارنامه، مقاله مفهوم و کارکردهای مالیات بر ارزش افزوده را مرور کنید.
۵. کنترل سامانه جامع تجارت و سامانه جامع انبارها
دستگاه‌های مختلف اطلاعات فعالیت اقتصادی شما را به سازمان امور مالیاتی ارسال می‌کنند و بر مبنای آن، بانک اطلاعاتی و اظهارنامه پیش‌فرض شما شکل می‌گیرد. هدف این است که اطلاعات این سامانه‌ها با اظهارنامه شما مغایرتی نداشته باشد.
۶. کنترل صورت‌های مالی حسابرسی‌شده
بندهای گزارش حسابرسی را بررسی و مشخص کنید کدام‌یک آثار مالیاتی دارند و موضوع را با حسابرس تعیین تکلیف کنید. اگر حسابرس طبقه‌بندی حساب‌ها را اصلاح کرده است، کاربرگ اصلاحات را دریافت و بایگانی کنید.
۷. کنترل دفاتر الکترونیک ارسالی
پس از ارسال دفاتر الکترونیک، یک تراز در سامانه شکل می‌گیرد. این تراز را با تراز سیستم حسابداری خود مقایسه و بررسی کنید که سند اصلاحی ناخواسته‌ای ثبت نشده باشد.
الزامات نگهداری دفاتر قانونی الکترونیکی را بشناسید
رد دفاتر یکی از پرهزینه‌ترین نتایج رسیدگی مالیاتی است. با الزامات تحریر و نگهداری دفاتر قانونی الکترونیکی آشنا شوید تا تراز سامانه با تراز سیستم حسابداری شما مغایرت نداشته باشد.
ج) کنترل تراز حسابداری
۱. کنترل خلاف ماهیت حساب‌ها
گردش حساب وجوه نقد و مانده حساب‌های دارایی، بدهی و حقوق صاحبان سهام را از نظر خلاف ماهیت بودن بررسی کنید.
۲. کنترل سرجمع گردش بانک
سرجمع گردش بدهکار و بستانکار حساب بانک را کنترل کنید تا در صورت حذف شدن یک گردش از سیستم، مغایرت شناسایی شود.
۳. کنترل‌های دوطرفه
حساب دریافتنی را با فروش، بهای تمام‌شده را با موجودی کالا و سایر حساب‌های مرتبط را با یکدیگر مقایسه کنید.
۴. رعایت الزامات مبارزه با پولشویی
این کنترل در طول سال انجام می‌شود و به روزهای پایانی محدود نیست. طرف معامله را احراز کنید؛ اگر واریزکننده وجه شخصی غیر از طرف قرارداد باشد، تأییدیه کتبی از او دریافت و نگهداری کنید تا ارتباط وجه با معامله قابل اثبات باشد.
۵. کنترل رسید و حواله انبار
رسید و حواله انبار باید با اطلاعات خرید و فروش ثبت‌شده مطابقت داشته باشند. مسئولیت اصلی با واحد انبار و فروش است، اما حسابدار باید این همخوانی را کنترل کند.
۶. کنترل حساب‌های راکد
حساب‌هایی که از سال قبل منتقل شده‌اند و همچنین خریدهایی که از ابتدای سال انجام شده اما وجه آن‌ها ثبت نشده است، ریسک مالیاتی بالایی دارند و باید تعیین تکلیف شوند.
۷. کنترل موجودی کالا و بهای تمام‌شده
گردش مواد و کالا، روش اندازه‌گیری موجودی و تطبیق آن با سال قبل، حساب خرید، تخفیفات، ثبت‌های پایان سال و کالای در جریان ساخت را بررسی کنید. تغییر روش اندازه‌گیری نسبت به سال قبل می‌تواند آثار مالیاتی داشته باشد. جداول مربوط را جداگانه تهیه کنید تا اطلاعات آن‌ها قابل انتقال به اظهارنامه باشد.
۸. کنترل پیش‌پرداخت‌ها، پیش‌دریافت‌ها و ثبت‌های تهاتری
مانده بستانکار حساب دریافتنی باید به حساب پیش‌دریافت منتقل شود و مازاد حساب پرداختنی نسبت به بدهی واقعی، در پیش‌پرداخت طبقه‌بندی گردد. اگر بابت بیمه مبلغ قابل توجهی پرداخت شده، استهلاک مربوط را نیز ثبت کنید.
۹. کنترل سفارش‌های خارجی و اینکوترمزها
در سفارش خارجی، اطلاعات اینکوترمز را بررسی و بر اساس آن، موجودی کالا و کالای در راه را تفکیک و ثبت کنید.
۱۰. تهیه اکسل واردات و صادرات
جدول واردات و صادرات را در اکسل تهیه و با جداول مربوط در اظهارنامه تطبیق دهید.
۱۱. کنترل دارایی‌های غیرجاری و استهلاک
جدول استهلاک موضوع ماده ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم را بررسی کنید. اگر نرخ استهلاک اعمال‌شده بیش از نرخ مجاز باشد، بخشی از هزینه در رسیدگی پذیرفته نمی‌شود. مالکیت دارایی را نیز احراز کنید و در صورت نبود سند به نام شرکت، مستندات اثبات مالکیت را نگهداری کنید. هنگام کنارگذاری دارایی، سوابق را در سیستم حفظ و وضعیت آن را مستند کنید؛ خروج کامل دارایی از سیستم می‌تواند به معنای فروش یا واگذاری تلقی شود.
۱۲. اخذ تأییدیه مانده حساب‌ها
برای اطمینان از نبود مغایرت، از تأمین‌کنندگان و مشتریان مهم تأییدیه مانده حساب دریافت کنید؛ همچنین مانده حساب سازمان تأمین اجتماعی را کنترل کنید. رفع مغایرت در مراحل بعدی دشوارتر است.
۱۳. تهیه جدول تسهیلات
جدول تسهیلات را تهیه و بهره شناسایی‌شده را با آن تطبیق دهید. کل بهره تسهیلات را به یکباره در همان سال شناسایی نکنید و ریسک عدم پذیرش بخشی از هزینه بهره را بررسی کنید.
۱۴. کنترل هزینه‌های ثبت‌نشده و ذخایر
هزینه آب، برق و گاز، هزینه حسابرسی، هزینه سفارش‌های پیش‌بینی‌شده، هزینه ایام مرخصی، ذخیره پایان خدمت کارکنان و موارد مشابه را کنترل و در صورت لزوم ثبت کنید.
۱۵. آماده‌سازی جدول سهامداران
نام سهامداران، تعداد سهام، مبلغ هر سهم، سرمایه و درصد مالکیت را کنترل کنید. آخرین تغییرات سرمایه را در روزنامه رسمی بررسی و در صورت امکان تأییدیه اطلاعات سهامداران را دریافت و بایگانی کنید.
۱۶. طبقه‌بندی هزینه‌ها بر اساس مواد ۱۴۷ و ۱۴۸
هزینه‌ها را بر اساس عناوین ماده ۱۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم طبقه‌بندی کنید و بررسی کنید ماهیت هزینه ثبت‌شده با عنوان پیش‌بینی‌شده در این ماده هم‌خوان باشد. این تطابق، قابلیت پذیرش هزینه در رسیدگی را افزایش می‌دهد.
جمع‌بندی
رسیدگی مالیاتی بر پایه مدارک و تطبیق اطلاعات پیش می‌رود. فهرست ۲۳ بندی بخش اول، چارچوب آماده‌سازی مدارک است و چک‌لیست بخش دوم، کنترل‌هایی است که باید پیش از ثبت نهایی اظهارنامه انجام شوند.
ترتیب منطقی کار چنین است: ابتدا کنترل‌های سامانه ثبت‌نام و اطلاعات پایه، سپس تطبیق سامانه‌های مالیاتی با سیستم حسابداری، در ادامه کنترل تراز و حساب‌ها، و در نهایت تهیه صورت‌های مالی و ارسال اظهارنامه. اجرای این ترتیب باعث می‌شود مغایرت‌ها پیش از ثبت نهایی شناسایی شوند، نه پس از ابلاغ برگ تشخیص.
اگر زمان کافی یا تخصص کافی برای اجرای این چک‌لیست را ندارید، یا مغایرت‌هایی شناسایی کرده‌اید که راه‌حل آن‌ها روشن نیست؛ درخواست مشاوره ثبت کنید و یا در بخش نظرات سؤالات خود را مطرح کنید. کارشناسان سپیدان حساب ممتاز، درخواست شما را بررسی و پرونده مالیاتی شما را برای رسیدگی آماده می‌کند.
0